Jónsmessa: ljósmyndir og þjóðtrú

Jónsmessa er kaþólskur helgidagur sem fellur á þann 24. júní. Þessi dagur var haldinn hátíðlegur á Norðurlöndum jafnvel löngu eftir siðaskipti, líklega vegna þess að hann fellur svo nálægt sumarsólstöðum, lengsta degi ársins. Þrátt fyrir að íslendingar verði seint þekktir fyrir messurækni eða heita trú þá er þessi dagur enn skrifaður inn í flest dagatöl hérlendis. Ég ætla að skrifa smá um íslenska þjóðtrú tengda Jónsmessu og para við ljósmyndir sem ég hef tekið í kringum þessa dagsetningu seinustu ár.

Ljósmynd tekin á Kópaskeri um klukkan 1 um morgunn þann 26. júní.

Á þessum degi var ýmisleg yfirnáttúra möguleg — dýr gátu talað, útisetur á krossgötum voru sérlega kraftmiklar og huldufólk gerði vart við sig. En ólíkt öðrum slíkum dögum (nýársnótt, jólanótt o.fl.) þá var Jónsmessa sérstaklega þekkt fyrir það að jurtir voru kraftmeiri á þessum degi en öðrum. Það er vegna þess að á þessum tíma árs sest sólin varla, jafnvel á Suðurlandi, svo að það ljær sumarnóttinni sérstaka galdra.

Ljósmynd tekin í Ásbyrgi.

Þetta þýðir að plönturnar okkar fá dagsbirtu alla 24 tíma dagsins! Svo það er engin furða að plöntur sem týndar eru í kringum sólstöðurnar — og sérstaklega á aðfaranóttu sólstaða eða Jónsmessu — eiga að vera sérstökum kröftum gæddar. Persónulega finnst mér krafturinn endast í allt að tvær vikur fyrir og eftir sólstöðurnar, en það er misjafnt hvernig fólk upplifir þessa krafta.

Holtasóley, þjóðarblómið. Hún hefur ýmsa lækningakrafta samkvæmt þjóðtrú.

Því ætti það ekki að koma á óvart að tvær helstu hefðirnar tengdar Jónsmessu tengist plöntum. Önnur þeirra segir að ef þú ferð út á Jónsmessunótt og týnir, helst í þögn, sjö mismunandi (villtar) plöntur og setjir þær undir koddann þinn muni þig dreyma fyrir einhverju mikilvægur, oftast þó að þú munir sjá framtíðarmaka þinn. Hin hefðin snýst um að velta sér nakin upp úr dögginni á Jónsmessumorgunn. Döggin á að gefa þér góða heilsu út árið en oft var hún líka notuð til þess að lækna alls konar sjúkdóma og kvilla. Sumar heimildir segja að það sé nóg að væta andlitið, eða þann líkamspart sem þú vilt lækna, upp úr dögginni, aðrar að það sé nóg að ganga í gegnum hana berfætt.

Burnirót í blóma. Áður fyrr óx hún á þökum torfhúsa og var talið að hún ætti að varna húsum frá bruna, en hún hefur líka lengi verið notuð sem lækningarjurt hér.

Ef þú týnir lækningajurtir, töfrajurtir, óska/galdrasteina eða nokkuð annað úr náttúrunni til þess að skapa list úr, þá er þetta besti tími ársins til þess. Flestar íslenskar jurtir eru líka í blóma á þessum tíma og veðrið almennt fínt til þess að fara út og leita að földum fjársjóðum.

Hrafntinna í Steinasafni Petru. Hrafntinna er kraftmikill steinn í íslenskri þjóðtrú og á að hafa níu góðar og níu slæmar náttúrur.

Helstu heimildir:

Ágúst H. Bjarnason – Íslensk flóra með litmyndum (1983)

Árni Björnsson – Saga daganna (1977)

De rhodiolae – Flóra: tímarit um íslenzka grasafræði, 1. tölublað (01.02.1964), Bls. 77-82

Ísmús (www.ismus.is)

Ljósmyndir allar © Alda Villiljós 2024-5